دیاستاز رکتوس شکمی یا جداشدگی عضلات مستقیم شکم وضعیتی است که در آن عضلات راست شکم از هم فاصله میگیرند و معمولاً در دوران بارداری به علت کشش زیاد و فشار بر عضلات شکم رخ میدهد. این مشکل اغلب در خانمهای باردار رخ میدهد، اما ممکن است در افراد دیگری نظیر ورزشکاران، کسانی که چاقی شکمی دارند و افراد با سابقه ژنتیکی ضعیف بودن بافتهای همبند نیز دیده شود.
دیاستاز رکتوس شکمی چیست
عضلات راست شکم که از قسمت پایین قفسه سینه تا ناحیه لگن را در بر میگیرند، بهوسیله نوار مرکزی به نام لینهآ آلبا (linea alba) به هم متصل شدهاند. در حالت طبیعی، این عضلات در امتداد هم قرار دارند، اما در صورت بروز دیاستاز، فاصله میان آنها افزایش مییابد و ظاهر شکم تغییر میکند. این وضعیت بیشتر در دوران بارداری مشاهده میشود، زیرا رشد جنین و فشار بر عضلات شکم باعث کشیدگی و جداشدگی آنها میشود. پس از زایمان، اگر این وضعیت درمان نشود، ممکن است مشکلاتی از قبیل ضعف عضلات، کمردرد، و تغییر در ظاهر شکم ایجاد شود.
علل ابتلا به دیاستاز رکتوس شکمی
علت اصلی این مشکل در دوران بارداری، افزایش حجم شکم و فشار وارد بر عضلات است. اما عوامل دیگری نیز بر احتمال بروز آن تأثیر دارند، از جمله:
- بارداری چندقلو
- فواصل کم بین بارداریها
- جنین درشت
- زایمان سخت یا طولانی مدت
- چاقی شکمی
- تمرینهای نادرست و فشار زیاد بر عضلات شکم
- بلند کردن مکرر اجسام سنگین
- سرفههای شدید یا یبوست مزمن
همچنین، بعضی افراد به دلیل ویژگیهای ژنتیکی، بافتهای همبند ضعیفتری دارند که این امر زودتر و آسانتر منجر به جداشدگی عضلات میشود.
علائم و نشانههای دیاستاز رکتوس شکمی
در بسیاری از موارد، علائم این وضعیت قابل مشاهده نیستند، اما شناخت نشانهها میتواند در تشخیص زودهنگام کمککننده باشد:
- برآمدگی یا برآمدگی در ناحیه وسط شکم، بهخصوص هنگام بلند شدن از حالت خوابیده
- حس ضعف یا شل بودن عضلات شکم
- دردهای کمری یا در ناحیه لگن
- احساس سنگینی و فشار در ناحیه پایینتنه
- نفخ و یبوست مکرر
- تغییر در ظاهر شکم، مانند مخروطی شدن یا باقی ماندن شکم پس از زایمان
در صورت مشاهده این علائم، بهخصوص اگر پس از زایمان، شکم شما همچنان برآمده است، لازم است وضعیت عضلات شکم ارزیابی شود.
روشهای تشخیص دیاستاز رکتوس شکمی
تشخیص این مشکل اغلب با معاینه فیزیکی ساده توسط پزشک یا فیزیوتراپیست انجام میشود. در حالت خوابیده، زانوها را خم کرده و سر و شانهها را کمی بلند میکنید؛ اگر بین عضلات شکم شکافی احساس شود، نشاندهنده جداشدگی است. در موارد خاص، از تصاویر سونوگرافی یا امآرآی برای ارزیابی دقیقتر استفاده میشود.
درمانهای مؤثر برای دیاستاز رکتوس شکمی
بیشتر موارد این مشکل با روشهای غیرجراحی قابل درمان هستند، البته بستگی به اندازه شکاف و مدت زمان بروز آن دارد.
درمانهای غیرجراحی
- تمرینهای تقویت عضلات عمقی شکم: تمرینهایی نظیر تمرینهای کِگِل، تنفس شکمی، تیلت لگن و حرکات اصلاحی تحت نظر فیزیوتراپیست کمککننده هستند.
- اجتناب از حرکات آسیبزا: تمرینهایی مانند درازنشست، پلانک و حرکاتی که فشار زیادی بر شکم وارد میکنند، باید محدود شوند.
- استفاده از شکمبندهای طبی: در موارد خاص، این تجهیزات میتوانند به نگه داشتن عضلات در جای خود کمک کنند.
- تغییر سبک زندگی: کنترل وزن، پیشگیری از یبوست، جلوگیری از بلند کردن اجسام سنگین و رعایت تغذیه سالم از عوامل مهم در بهبود وضعیت هستند.
درمان جراحی
در موارد پیشرفته و در صورت عدم پاسخ به درمانهای غیرجراحی، جراحی ترمیمی انجام میشود. در این روش، عضلات با بخیه مجدد به هم دوخته میشوند و معمولاً آخرین گزینه است.
نکات پیشگیرانه برای کاهش خطر دیاستاز شکمی
اگر در دوران بارداری هستید یا تازه زایمان کردهاید، رعایت نکات زیر میتواند کمککننده باشد:
- انجام تمرینهای مناسب بارداری تحت نظر متخصص
- اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین
- تمرینهای تقویتکننده عضلات شکم را در برنامه روزانه قرار دهید
- پس از زایمان، عجله نکنید و از فعالیتهای سنگین خودداری کنید
- هنگام عطسه و سرفه، با حمایت عضلات شکم، فشار را کاهش دهید
جمعبندی و نتیجهگیری
دیاستاز رکتوس شکمی یک مشکل عضلانی است که در اثر کشیدگی زیاد و فشار بر عضلات شکم در دوران بارداری رخ میدهد و ممکن است ظاهر شکم و سلامت جسمانی فرد را تحت تأثیر قرار دهد. با تشخیص زودهنگام و انجام تمرینهای مناسب، بیشتر افراد میتوانند بدون نیاز به جراحی، این مشکل را برطرف کنند و از بروز عوارض بعدی جلوگیری کنند. بنابراین، مراقبت و توجه به علائم و مراجعه به متخصص در صورت نیاز، اهمیت زیادی دارد.
