در ماههای اخیر، تمرکز بازار ارز بر فعالیتهای بانک مرکزی جهت کنترل نرخ دلار معطوف شده است، اما تحلیلهای نوین نشان میدهند که مهار نوسانات ارزی نیازمند درک عمیقتری از ساختارهای داخلی اقتصاد است. بخش قابل توجهی از تقاضای دلاری که در بازار ظاهر میشود، ریشه در سیستمهای قیمتگذاری داخلی و وابستگی کالاهای پایه به نرخ دلار دارد، که به صورت پنهان و خودتولیدکننده، فشار بر بازار را ایجاد میکند.
نقش سیستمهای قیمتگذاری داخلی در تقویت تقاضای دلاری
در فرمولهای قیمتگذاری داخلی، قیمت بسیاری از کالاهای اساسی، خوراک و مواد اولیه بر اساس نرخ ارز خارجی تعیین میشود، نه هزینه واقعی تولید در داخل کشور. برای نمونه، در مواردی مانند خوراک پتروشیمی و نهادههای صنعتی، قیمت بر مبنای دلار محاسبه میشود، در نتیجه تولیدکنندگان برای پوشش هزینههای خود، نیازمند دلار هستند، حتی اگر معاملات واقعی ارز انجام نشود. این امر منجر به تثبیت و افزایش تقاضای پنهان در بازار میشود.
موتور پنهان تقاضا و اثرات آن بر سیاستهای ارزی
این تقاضای پنهان، به عنوان یک «موتور داخلی» شناخته میشود که اثر سیاستهای عرضه ارز بانک مرکزی را محدود میکند. بانک مرکزی ممکن است با فروش ارز در کوتاهمدت، نرخ دلار را کنترل کند، اما تا زمانی که ساختارهای داخلی بر وابستگی به دلار استوار باشند، این تقاضا به صورت ساختاری ادامه خواهد داشت و نرخ ارز را تثبیت یا افزایش میدهد. کارشناسان این وضعیت را «تقاضای دلاری خودساخته» مینامند، زیرا عامل اصلی آن، تصمیمات داخلی در قیمتگذاری است، نه محدودیتهای خارجی منابع.
راهکارهای اصلاح ساختاری برای کنترل پایدار نرخ دلار
برای کاهش این فشار داخلی، اصلاح و بازنگری در سیستمهای قیمتگذاری ضروری است. جدا کردن قیمت کالاهای پایه از نرخ ارز، میتواند نقش مهمی در کاهش تقاضای پنهان ایفا کند و فشار ساختاری بر بازار ارز را کم کند. این اقدام، برخلاف تزریق موقت ارز، اثرات بلندمدتی و پایدارتری دارد و میتواند روند ناپایداریهای ارزی را کاهش دهد.
در سالهای اخیر، بانک مرکزی تلاشهایی برای کنترل نرخ دلار از طریق عرضه ارز انجام داده است، اما بدون اصلاح بنیانی در ساختارهای داخلی، این تلاشها محدود و کوتاهمدت باقی میمانند. توجه تحلیلگران به سمت اصلاح فرمولهای قیمتگذاری داخلی متمرکز شده است، زیرا تنها تغییرات در ساختارهای داخلی میتواند سبب تثبیت و پایداری نرخ ارز شود.
